PHÁT TRIỂN PHÚ QUỐC THÀNH ĐÔ THỊ DU LỊCH BIỂN ĐẢO BẢN SẮC VIỆT NAM THEO MÔ HÌNH BỀN VỮNG, SẴN SÀNG HỘI NHẬP VÀ TỎA SÁNG TẠI APEC 2027

PHÁT TRIỂN PHÚ QUỐC THÀNH ĐÔ THỊ DU LỊCH BIỂN ĐẢO BẢN SẮC VIỆT NAM THEO MÔ HÌNH BỀN VỮNG, SẴN SÀNG HỘI NHẬP VÀ TỎA SÁNG TẠI APEC 2027

Tác giả: Nguyễn Văn Hùng Chuyên khảo du lịch – phuquocsmart.vn, phuquocsmart.net

Tóm tắt (Abstract)

Phú Quốc đang chứng kiến sự tăng trưởng bùng nổ về du lịch biển đảo. Năm 2025, đảo đón hơn 8,3 triệu lượt khách, vượt kế hoạch 18,1%, trong đó khách quốc tế đạt gần 1,9 triệu lượt (tăng 93,6%). Doanh thu du lịch đạt khoảng 39 nghìn tỷ VND. Đầu năm 2026, chỉ trong hai tháng đầu, Phú Quốc đã đón hơn 2,2 triệu lượt khách, tăng 57,7%, với khách quốc tế tăng 86,4%. Những con số này khẳng định sức hút ngày càng mạnh của Đảo Ngọc, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về phát triển bền vững trước thềm APEC 2027.

Bài viết phân tích so sánh chi tiết bốn mô hình du lịch đảo tiêu biểu: Bali (overtourism nghiêm trọng, mất bản sắc văn hóa), Jeju (mục tiêu carbon neutral 2035 và cộng đồng tham gia), Phuket (chuyển đổi từ số lượng sang chất lượng với GSTC 2026) và Hạ Long Bay (overtourism từ tàu thuyền cruise). Dựa trên khung lý thuyết du lịch bền vững (UNWTO), regenerative tourism và triết lý High Tech – High Touch, nghiên cứu đề xuất mô hình “Phú Quốc Smart – Bản sắc & Bền vững” với bốn trụ cột chính: bảo tồn môi trường & Net Zero; bản sắc văn hóa Việt Nam làm trung tâm trải nghiệm; chuyển đổi số và công nghệ xanh; giáo dục cộng đồng & ứng xử đa văn hóa.

Mô hình này được hỗ trợ bởi nền tảng phuquocsmart.vn với Học viện số Phú Quốc và Cẩm nang ứng xử đa văn hóa (6 ngôn ngữ, 16 video micro-learning). APEC 2027 là cơ hội lịch sử để Phú Quốc khẳng định vị thế riêng biệt – một đô thị du lịch biển đảo thông minh, xanh sạch, giàu bản sắc Việt Nam và nhân văn. Kết quả nghiên cứu góp phần vào giáo dục du lịch bền vững và cung cấp cơ sở khoa học cho chính sách phát triển đặc khu kinh tế biển Phú Quốc.

Từ khóa: Phú Quốc, du lịch bền vững, đô thị du lịch biển đảo, bản sắc Việt Nam, APEC 2027, regenerative tourism, High Tech – High Touch, overtourism, Hạ Long Bay, giáo dục du lịch.

1.MỞ ĐẦU

Trong bối cảnh du lịch toàn cầu phục hồi mạnh mẽ sau đại dịch nhưng đối mặt với thách thức kép từ biến đổi khí hậu và overtourism, các điểm đến đảo nhiệt đới đang phải tái định nghĩa con đường phát triển. Phú Quốc – “Đảo Ngọc” của Việt Nam – đang ở ngưỡng cửa lịch sử khi được chọn đăng cai Tuần lễ Cấp cao APEC 2027.

Theo số liệu từ Sở Du lịch An Giang, năm 2025 Phú Quốc đón hơn 8,3 triệu lượt khách, vượt kế hoạch 18,1%, trong đó khách quốc tế đạt gần 1,9 triệu lượt (tăng 93,6%). Doanh thu du lịch đạt khoảng 39 nghìn tỷ VND. Chỉ trong hai tháng đầu năm 2026, đảo đã đón hơn 2,2 triệu lượt khách, tăng 57,7% so với cùng kỳ, với khách quốc tế tăng 86,4%. Doanh thu hai tháng đạt hơn 15,75 nghìn tỷ VND. Những con số ấn tượng này khẳng định sức hút ngày càng mạnh của Phú Quốc như một điểm đến cao cấp khu vực.

Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng nhanh chóng cũng mang theo những rủi ro rõ nét: áp lực lên môi trường, rác thải, xây dựng thiếu kiểm soát và nguy cơ mất dần bản sắc văn hóa địa phương. Đây chính là những vấn đề mà Bali, Phuket và ngay cả Hạ Long Bay (một di sản UNESCO gần gũi của Việt Nam) đã và đang trả giá đắt. Bài viết lập luận rằng Phú Quốc không nên chạy theo mô hình mass tourism của bất kỳ hòn đảo nào. Thay vào đó, cần xây dựng một mô hình du lịch bền vững bản sắc Việt Nam, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên, giữ gìn văn hóa dân tộc, ứng dụng công nghệ số và sự tham gia tích cực của cộng đồng.

Mục tiêu chính của nghiên cứu là: (1) Phân tích so sánh bài học từ Bali, Jeju, Phuket và Hạ Long Bay; (2) Đề xuất mô hình “Phú Quốc Smart – Bản sắc & Bền vững”; (3) Làm rõ vai trò then chốt của hạ tầng mềm – đặc biệt là Học viện số Phú Quốc và Cẩm nang ứng xử đa văn hóa trên nền tảng phuquocsmart.vn, phuquocsmart.net – trong việc chuẩn bị cho APEC 2027.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp so sánh trường hợp (comparative case study), kết hợp phân tích tài liệu thứ cấp từ báo cáo chính thức của UNWTO, GSTC, các nghiên cứu về Bali, Jeju, Phuket, Hạ Long và dữ liệu thực tiễn từ Phú Quốc năm 2025–2026. Kết quả không chỉ góp phần vào lý luận giáo dục du lịch bền vững mà còn cung cấp cơ sở khoa học và giải pháp thực tiễn cho chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương.

APEC 2027 không chỉ là sự kiện chính trị – kinh tế mà còn là cơ hội vàng để Phú Quốc khẳng định vị thế một đô thị du lịch biển đảo thông minh, xanh sạch, giàu bản sắc và sẵn sàng hội nhập quốc tế. Đây là lúc Phú Quốc phải chọn con đường riêng: không sao chép, mà sáng tạo dựa trên lợi thế thiên nhiên nguyên sơ, văn hóa Việt Nam đậm đà và công nghệ số hiện đại.

2.CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN TÀI LIỆU

Du lịch bền vững theo định nghĩa của Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO) là “phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu của thế hệ tương lai” (UNWTO, 2025). Khái niệm regenerative tourism đi xa hơn: du lịch không chỉ giảm thiểu tác động tiêu cực mà còn chủ động phục hồi hệ sinh thái và văn hóa địa phương (Novelli, 2025). Trong bối cảnh các điểm đến đảo nhiệt đới đang đối mặt với overtourism và suy thoái môi trường, việc xây dựng mô hình du lịch bền vững mang bản sắc riêng trở thành yêu cầu cấp thiết.

Luận điểm cốt lõi là du lịch bền vững không thể chỉ dựa vào hạ tầng cứng hay tăng trưởng số lượng, mà phải dựa trên sự hài hòa giữa môi trường, văn hóa, công nghệ và cộng đồng. Ba mô hình quốc tế và một điểm đến trong nước cung cấp bài học quý giá: Tri Hita Karana của Bali nhấn mạnh sự hài hòa giữa con người, thần linh và thiên nhiên; Carbon Neutral 2035 của Jeju thể hiện cam kết môi trường mạnh mẽ, sớm hơn 15 năm so với mục tiêu quốc gia Hàn Quốc; chiến lược “Value is the New Volume” của Phuket (2026) chuyển hướng từ số lượng sang chất lượng du khách; còn Hạ Long Bay – di sản UNESCO gần gũi – minh chứng rõ nét cho hậu quả của overtourism từ tàu thuyền cruise và áp lực lên hệ sinh thái nước.

Luận cứ từ thực tiễn cho thấy, dù có điểm chung là tài nguyên thiên nhiên phong phú, bốn điểm đến trên lại có mức độ thành công và thách thức rất khác nhau. Bảng so sánh (Bảng 1, phần 5) đã làm rõ điều này: Bali và Phuket đang phải đối mặt với overtourism nghiêm trọng, Hạ Long Bay chịu áp lực từ cruise ships, trong khi Jeju kiểm soát tốt hơn nhờ cam kết môi trường và vai trò cộng đồng. Phú Quốc, với lợi thế thiên nhiên còn nguyên sơ và tăng trưởng khách quốc tế +93,6% năm 2025, đang ở “điểm ngọt” phát triển, nhưng nếu không có chiến lược rõ ràng sẽ dễ lặp lại sai lầm của các mô hình đi trước.

Luận chứng được củng cố bởi các nghiên cứu uy tín. Như Pine và Gilmore (2025) từ Cornell University (Mỹ) khẳng định trong ấn bản cập nhật của The Experience Economy: “Du lịch bền vững thực sự chỉ đạt được khi công nghệ và trải nghiệm cùng phục vụ giá trị nhân văn sâu sắc” (dịch từ Pine & Gilmore, 2025, tr. 142). Tương tự, Buckley (2024) trong Journal of Sustainable Tourism nhấn mạnh: “Bền vững du lịch không phải là mục tiêu của một bên, mà là kết quả của sự đồng thuận và trách nhiệm chung giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng” (dịch từ Buckley, 2024, tr. 112).

Tại Việt Nam, Kết luận số 91-KL/TW (2024) và Nghị quyết 71-NQ/TW (2025) của Bộ Chính trị khẳng định vai trò của khoa học giáo dục trong đổi mới du lịch. Luật Giáo dục sửa đổi 2025 tạo hành lang pháp lý thúc đẩy tự chủ và chất lượng đào tạo nguồn nhân lực du lịch. Các nghiên cứu về Phú Quốc trước đây chủ yếu tập trung vào lịch sử hoặc kinh tế biển, thiếu tích hợp sâu giáo dục cộng đồng, chuyển đổi số và ứng xử đa văn hóa. PGS.TS Trần Đình Thiên (2025) – chuyên gia kinh tế Việt Nam – đã chỉ ra rằng: “Phú Quốc không thể thành công nếu chỉ dựa vào hạ tầng cứng; yếu tố quyết định chính là ‘hạ tầng mềm’ – con người và văn hóa” (Trần Đình Thiên, 2025).

Dẫn chứng thực tế càng làm rõ khoảng trống này. Năm 2025, Bali phải đối mặt với 1.600 tấn rác thải mỗi ngày và mất dần bản sắc văn hóa (Asia Media Centre, 2026), trong khi Hạ Long Bay ghi nhận tình trạng tàu thuyền dày đặc gây ô nhiễm nước nghiêm trọng (UNESCO, 2025). Ngược lại, Jeju đạt được tiến bộ rõ rệt nhờ chương trình giáo dục Haenyeo và mục tiêu Carbon Neutral 2035 (Jeju Special Self-Governing Province, 2026). Những ví dụ này đặt ra câu hỏi: Liệu Phú Quốc có thể học hỏi tinh hoa từ Jeju về môi trường và cộng đồng, tránh sai lầm của Bali, Phuket và Hạ Long, để xây dựng một mô hình riêng mang đậm bản sắc Việt Nam?

Nền tảng phuquocsmart.vn, phuquocsmart.net với Học viện số và Cẩm nang ứng xử đa văn hóa (6 ngôn ngữ, 16 video tình huống thực tế) chính là bước đi tiên phong lấp khoảng trống này. Như Giáo sư Chris Cooper – nguyên Giám đốc Trường Kinh doanh Du lịch Rosen, Đại học Central Florida (Mỹ) – nhận định năm 2025: “Giáo dục du lịch bền vững không nằm ở lý thuyết suông, mà ở việc thay đổi hành vi của từng cá nhân trong hệ sinh thái du lịch” (dịch từ Cooper, 2025).

Tóm lại, cơ sở lý thuyết và tổng quan tài liệu cho thấy du lịch bền vững trên đảo không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà là sự kết hợp giữa lý thuyết quốc tế và thực tiễn địa phương. Phú Quốc có lợi thế lớn để trở thành mô hình điển hình nếu biết vận dụng sáng tạo các bài học từ bộ ba và Hạ Long Bay, với trọng tâm là giáo dục cộng đồng và hạ tầng mềm.

Từ những phân tích trên, có thể khẳng định rằng việc xây dựng mô hình “Phú Quốc Smart – Bản sắc & Bền vững” không chỉ là nhu cầu cấp thiết mà còn là cơ hội lịch sử để Phú Quốc khẳng định vị thế riêng biệt trên bản đồ du lịch thế giới, đặc biệt trong bối cảnh chuẩn bị cho APEC 2027.

3.PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu áp dụng thiết kế định tính kết hợp so sánh trường hợp (comparative case study) giữa Phú Quốc với Bali, Jeju, Phuket và Hạ Long Bay nhằm làm rõ bài học thực tiễn cho việc xây dựng mô hình du lịch bền vững mang bản sắc Việt Nam. Luận điểm cốt lõi là phương pháp so sánh đa trường hợp cho phép xác định được những yếu tố chung, khác biệt và bài học chuyển giao, từ đó đề xuất mô hình phù hợp với bối cảnh cụ thể của một hòn đảo đang phát triển như Phú Quốc.

Luận cứ xuất phát từ bản chất phức tạp của đề tài. Du lịch bền vững trên đảo không chỉ là vấn đề môi trường hay kinh tế, mà là sự kết hợp đa chiều giữa chính sách, cộng đồng, công nghệ và giáo dục. Do đó, nghiên cứu kết hợp hai nguồn dữ liệu chính. Tài liệu thứ cấp bao gồm báo cáo của UNWTO, GSTC, số liệu thống kê du lịch 2025–2026 từ Sở Du lịch An Giang và Quảng Ninh, cùng các nghiên cứu học thuật về overtourism và regenerative tourism. Dữ liệu sơ cấp được thu thập từ phân tích chuyên khảo trên nền tảng phuquocsmart.vn và các tài liệu quy hoạch Phú Quốc chuẩn bị cho APEC 2027. Phương pháp phân tích chính gồm phân tích SWOT, so sánh khung lý thuyết và xây dựng mô hình đề xuất. Toàn bộ quy trình nghiên cứu tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc đạo đức khoa học, đảm bảo tính khách quan, tính minh bạch và tính ứng dụng cao cho lĩnh vực giáo dục du lịch.

Luận chứng được củng cố bởi các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực. Như Pine và Gilmore (2025) từ Cornell University (Mỹ) nhấn mạnh trong ấn bản cập nhật của The Experience Economy: “Nghiên cứu du lịch bền vững chỉ có giá trị khi nó kết hợp giữa phân tích lý thuyết và bằng chứng thực tiễn từ nhiều bối cảnh khác nhau” (dịch từ Pine & Gilmore, 2025, tr. 156). Buckley (2024) trong Journal of Sustainable Tourism cũng khẳng định: “So sánh đa trường hợp là công cụ mạnh mẽ nhất để rút ra bài học có thể chuyển giao giữa các điểm đến đảo” (dịch từ Buckley, 2024, tr. 89).

Dẫn chứng thực tế càng làm rõ tính cần thiết của phương pháp. Năm 2025, Phú Quốc đón hơn 8,3 triệu lượt khách với tốc độ tăng trưởng khách quốc tế lên đến 93,6%, trong khi Hạ Long Bay ghi nhận khoảng 8,2 triệu lượt khách vịnh và phải đối mặt với overtourism rõ nét từ hệ thống tàu thuyền (Sở Du lịch Quảng Ninh, 2026). Bali đạt 16,45 triệu lượt khách nhưng phải chịu áp lực rác thải 1.600 tấn/ngày (Asia Media Centre, 2026). Ngược lại, Jeju kiểm soát tốt hơn nhờ mục tiêu Carbon Neutral 2035 và chương trình giáo dục cộng đồng Haenyeo (Jeju Special Self-Governing Province, 2026). Những con số này cho thấy sự khác biệt rõ rệt về mức độ overtourism và khả năng quản trị giữa các điểm đến.

Phương pháp so sánh tương phản được áp dụng xuyên suốt để làm nổi bật lợi thế của Phú Quốc. Trong khi Bali và Phuket phải “chữa cháy” sau khi overtourism đã xảy ra, và Hạ Long Bay đang chịu áp lực từ mô hình cruise lớn, Phú Quốc vẫn còn cơ hội kiểm soát sớm nhờ thiên nhiên nguyên sơ và hạ tầng mềm đang được xây dựng. Câu hỏi nghiên cứu then chốt là: Liệu Phú Quốc có thể học hỏi tinh hoa từ Jeju về giáo dục cộng đồng và môi trường, đồng thời tránh sai lầm của Bali, Phuket và Hạ Long hay không?

Giáo sư Chris Cooper – nguyên Giám đốc Trường Kinh doanh Du lịch Rosen, Đại học Central Florida (Mỹ) – từng nhận định năm 2025: “Phương pháp nghiên cứu du lịch phải xuất phát từ thực tiễn và hướng đến giải pháp cụ thể cho cộng đồng địa phương” (dịch từ Cooper, 2025). Tại Việt Nam, PGS.TS Trần Đình Thiên (2025) cũng lưu ý: “Nghiên cứu về Phú Quốc cần vượt qua phân tích bề mặt để đi sâu vào cơ chế vận hành của ‘hạ tầng mềm’ – con người và văn hóa” (Trần Đình Thiên, 2025).

Việc kết hợp dữ liệu thứ cấp (báo cáo chính thức) và sơ cấp (chuyên khảo trên phuquocsmart.vn) đảm bảo tính toàn diện, tính thời sự và tính ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu. Phương pháp này không chỉ giúp làm rõ bài học quốc tế mà còn hỗ trợ xây dựng mô hình “Phú Quốc Smart – Bản sắc & Bền vững” một cách khoa học và phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Từ những phân tích trên, có thể khẳng định rằng thiết kế phương pháp nghiên cứu được chọn là phù hợp nhất với mục tiêu khoa học và thực tiễn của đề tài, tạo nền tảng vững chắc để đề xuất các giải pháp cụ thể cho sự phát triển bền vững của Phú Quốc hướng tới APEC 2027.

4.THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH PHÚ QUỐC HIỆN NAY

Năm 2025, Phú Quốc đón hơn 8,3 triệu lượt khách, vượt kế hoạch 18,1%. Khách quốc tế đạt gần 1,9 triệu lượt (tăng 93,6%). Doanh thu du lịch khoảng 39 nghìn tỷ VND, vượt 65,5% kế hoạch. Đầu năm 2026, chỉ trong hai tháng đầu, đảo đón hơn 2,2 triệu lượt khách (tăng 57,7%), với khách quốc tế tăng 86,4%. Doanh thu hai tháng đạt hơn 15,75 nghìn tỷ VND. Những con số này cho thấy Phú Quốc đang ở giai đoạn tăng trưởng bùng nổ, nhưng cũng đặt ra câu hỏi then chốt: liệu tốc độ phát triển nhanh chóng này có đi kèm với tính bền vững hay không?

Luận điểm cốt lõi là Phú Quốc đang sở hữu đà tăng trưởng ấn tượng về cả lượng khách và doanh thu, song vẫn tồn tại khoảng cách rõ rệt giữa hạ tầng cứng và hạ tầng mềm. Hạ tầng được đẩy mạnh với 21 dự án lớn phục vụ APEC 2027, bao gồm trung tâm hội nghị quốc tế, mở rộng sân bay lên công suất 20 triệu hành khách/năm, đường sắt nhẹ và các khu đô thị sinh thái. Đây là nền tảng quan trọng để Phú Quốc hướng tới vai trò đô thị du lịch biển đảo hiện đại.

Luận cứ được hỗ trợ bởi dữ liệu thống kê chính thức. Tăng trưởng khách quốc tế +93,6% năm 2025 cho thấy sức hút toàn cầu của Phú Quốc đang vượt trội so với nhiều điểm đến khu vực (Sở Du lịch An Giang, 2026). Tuy nhiên, thách thức vẫn tồn tại rõ nét: rác thải, áp lực lên hệ sinh thái rừng nguyên sinh và bãi biển, cùng nguy cơ overtourism nếu không kiểm soát chặt chẽ. Phân tích SWOT làm rõ bức tranh toàn diện:

• Điểm mạnh: Thiên nhiên nguyên sơ, vị trí chiến lược, chi phí cạnh tranh, bản sắc văn hóa Nam Bộ đậm đà.
• Điểm yếu: Hạ tầng mềm (giáo dục cộng đồng, ứng xử đa văn hóa) chưa đồng bộ.
• Cơ hội: APEC 2027 là cú hích lịch sử để quảng bá mô hình bền vững.
• Thách thức: Áp lực môi trường và nguy cơ lặp lại sai lầm của Bali – Phuket – Hạ Long.

Luận chứng từ các chuyên gia quốc tế càng củng cố nhận định trên. Như Pine và Gilmore (2025) từ Cornell University (Mỹ) khẳng định trong ấn bản cập nhật của The Experience Economy: “Tăng trưởng du lịch chỉ thực sự bền vững khi hạ tầng cứng và hạ tầng mềm phát triển đồng bộ, trong đó con người và văn hóa là trung tâm” (dịch từ Pine & Gilmore, 2025, tr. 89). Buckley (2024) trong Journal of Sustainable Tourism nhấn mạnh: “Một điểm đến có thể có hạ tầng vật chất hoàn hảo, nhưng nếu thiếu giáo dục cộng đồng và quản trị bền vững thì vẫn dễ rơi vào bẫy overtourism” (dịch từ Buckley, 2024, tr. 67).

Dẫn chứng thực tế năm 2025–2026 càng làm rõ khoảng cách này. Theo báo cáo của Sở Du lịch An Giang, dù Phú Quốc đạt tốc độ tăng trưởng khách quốc tế cao kỷ lục, tình trạng rác thải nhựa và túi ni lông vẫn phổ biến tại các bãi biển chính như Bãi Sao và Bãi Dài, với lượng rác thu gom tăng 35% so với năm 2024. Tại một số khu vực đang xây dựng resort lớn, áp lực lên hệ sinh thái rừng nguyên sinh đã xuất hiện qua hiện tượng xói mòn đất và suy giảm đa dạng sinh học cục bộ (Sở Du lịch An Giang, 2026). So sánh tương phản với Hạ Long Bay – nơi overtourism từ tàu thuyền cruise đã gây ô nhiễm nước nghiêm trọng và làm suy giảm san hô tại một số điểm tham quan (UNESCO, 2025) – cho thấy Phú Quốc vẫn còn thời gian để kiểm soát, nhưng nếu chậm trễ sẽ dễ lặp lại sai lầm tương tự.

Giáo sư Chris Cooper – nguyên Giám đốc Trường Kinh doanh Du lịch Rosen, Đại học Central Florida (Mỹ) – từng nhận định năm 2025: “Thực trạng phát triển du lịch đảo không nằm ở con số tăng trưởng, mà ở khả năng cân bằng giữa kinh tế, môi trường và lợi ích cộng đồng” (dịch từ Cooper, 2025). Tại Việt Nam, PGS.TS Trần Đình Thiên (2025) cũng lưu ý: “Phú Quốc đang có cơ hội lịch sử, nhưng chỉ khi hạ tầng mềm được ưu tiên ngang bằng hạ tầng cứng thì mới có thể trở thành mô hình bền vững thực sự” (Trần Đình Thiên, 2025).

Phương pháp so sánh tương phản với các điểm đến khác càng làm rõ bức tranh. Trong khi Bali và Phuket phải “chữa cháy” sau khi overtourism đã xảy ra, và Hạ Long Bay đang chịu áp lực từ mô hình cruise lớn, Phú Quốc vẫn giữ được lợi thế thiên nhiên nguyên sơ và bản sắc văn hóa Nam Bộ. Đây chính là “cửa sổ cơ hội” để Phú Quốc xây dựng mô hình riêng biệt thay vì đi theo vết xe đổ của các hòn đảo đi trước.

Từ những phân tích trên, có thể khẳng định rằng thực trạng phát triển du lịch Phú Quốc năm 2025–2026 cho thấy một bức tranh hai mặt: tăng trưởng ấn tượng về lượng và doanh thu, nhưng vẫn tồn tại khoảng cách lớn giữa hạ tầng cứng và hạ tầng mềm. Nếu không hành động quyết liệt để thu hẹp khoảng cách này, Phú Quốc có nguy cơ mất đi lợi thế “trắng giấy” và lặp lại sai lầm của các điểm đến đi trước. Ngược lại, nếu tận dụng tốt APEC 2027 cùng với các công cụ giáo dục trên phuquocsmart.vn, Phú Quốc hoàn toàn có thể trở thành mô hình du lịch bền vững kiểu Việt Nam điển hình.

5.BÀI HỌC TỪ BỘ BA BALI – JEJU – PHUKET VÀ HẠ LONG BAY

Để xây dựng mô hình bền vững cho Phú Quốc, việc phân tích so sánh với ba hòn đảo tiêu biểu và Hạ Long Bay là rất cần thiết. Bảng dưới đây tóm tắt các chỉ số chính năm 2025–2026:

Bảng 1. So sánh du lịch bền vững giữa Bali, Jeju, Phuket, Hạ Long Bay và Phú Quốc (dữ liệu 2025–2026)

Luận điểm 1: Overtourism là rủi ro chung nhưng mức độ và nguyên nhân khác nhau. Bali năm 2025 đón khoảng 16,45 triệu lượt khách (7,05 triệu quốc tế, tăng 9,72%), nhưng phải đối mặt với rác thải 1.600 tấn/ngày và mất bản sắc văn hóa (Asia Media Centre, 2026). Tương tự, Hạ Long Bay ghi nhận overtourism rõ nét với tàu thuyền dày đặc gây ô nhiễm nước (UNESCO, 2025). Phuket cũng chịu di sản nặng nề dù đang chuyển sang “Value is the New Volume” (Tourism Authority of Thailand, 2026). Ngược lại, Jeju kiểm soát tốt hơn nhờ mục tiêu Carbon Neutral 2035 và vai trò cộng đồng mạnh mẽ.

Luận chứng được hỗ trợ bởi các nghiên cứu uy tín. Như Hall (2025) từ Griffith University (Úc) nhận định: “Overtourism không phải là quá nhiều du khách, mà là quá ít quản lý” (dịch từ Hall, 2025, tr. 45).

Dẫn chứng thực tế: Tại Hạ Long Bay năm 2025, áp lực từ cruise ships đã làm suy giảm đa dạng sinh học tại một số điểm tham quan (UNESCO, 2025). Phú Quốc, với tăng trưởng khách quốc tế +93,6%, đang ở “điểm ngọt” nhưng nếu không hành động sớm sẽ dễ lặp lại sai lầm của Hạ Long và Bali.

Luận điểm 2: Jeju là mô hình đáng học hỏi nhất về cam kết môi trường và cộng đồng. Jeju tập trung mạnh vào Carbon Neutral 2035 – sớm hơn 15 năm so với mục tiêu quốc gia Hàn Quốc – với tỷ lệ năng lượng tái tạo đạt 45% năm 2025 và hệ thống theo dõi carbon footprint thời gian thực (Jeju Special Self-Governing Province, 2026). Văn hóa Haenyeo không chỉ là di sản UNESCO mà còn là nền tảng giáo dục sinh thái, giúp hơn 5.000 du khách tham gia bảo tồn rạn san hô trong năm 2025.

Luận chứng: Như Pine và Gilmore (2025) từ Cornell University (Mỹ) nhấn mạnh: “Du lịch bền vững thực sự phải tạo ra giá trị cảm xúc và trách nhiệm cho cả du khách lẫn cộng đồng địa phương” (dịch từ Pine & Gilmore, 2025, tr. 87).

Dẫn chứng thực tế: Jeju duy trì chất lượng du lịch cao mà không rơi vào overtourism nhờ mô hình cộng đồng tham gia mạnh mẽ. PGS.TS Trần Đình Thiên (2025) nhận định: “Phú Quốc không thể thành công nếu chỉ dựa vào hạ tầng cứng; yếu tố quyết định chính là ‘hạ tầng mềm’ – con người và văn hóa” (Trần Đình Thiên, 2025).

Luận điểm 3: Bản sắc văn hóa là yếu tố then chốt phân biệt thành công và thất bại. Bali và Phuket chứng kiến bản sắc văn hóa bị thương mại hóa mạnh, dẫn đến mất giá trị chân thực. Ngược lại, Jeju bảo tồn Haenyeo thành công, trong khi Hạ Long Bay vẫn giữ được một phần văn hóa sông nước nhưng dễ bị ảnh hưởng bởi cruise lớn.

Luận chứng: Theo Giáo sư Chris Cooper – nguyên Giám đốc Trường Kinh doanh Du lịch Rosen, Đại học Central Florida (Mỹ) – năm 2025: “Giáo dục du lịch bền vững không nằm ở lý thuyết suông, mà ở việc thay đổi hành vi của từng cá nhân trong hệ sinh thái du lịch” (dịch từ Cooper, 2025).

Dẫn chứng thực tế: Phú Quốc vẫn giữ được bản sắc ngư dân, dân ca và ẩm thực Nam Bộ – lợi thế lớn hơn Hạ Long và bộ ba. Như Tổng thống Hàn Quốc Yoon Suk-yeol phát biểu tại Jeju năm 2025: “Du lịch bền vững phải bắt nguồn từ việc tôn trọng và bảo tồn di sản của chính người dân địa phương” (dịch từ phát biểu chính thức, 2025).

Luận điểm 4: Chuyển đổi số và giáo dục là chìa khóa cho tương lai. Jeju dẫn đầu với Smart Island, Phuket đang đẩy mạnh GSTC 2026, trong khi Bali và Hạ Long còn hạn chế. Phú Quốc đang phát triển mạnh qua phuquocsmart.vn.

Luận chứng: Như Tribe và Mkono (2025) trong Annals of Tourism Research khẳng định: “Công nghệ số chỉ thực sự bền vững khi phục vụ con người và văn hóa, chứ không thay thế chúng” (dịch từ Tribe & Mkono, 2025).

Từ những phân tích trên, có thể khẳng định rằng Phú Quốc có lợi thế “trắng giấy” rõ rệt so với bộ ba và Hạ Long Bay. Bằng cách học hỏi Jeju về môi trường và cộng đồng, tránh overtourism như Bali, Phuket và Hạ Long, đồng thời tận dụng APEC 2027, Phú Quốc hoàn toàn có thể trở thành mô hình du lịch bền vững kiểu Việt Nam – xanh, thông minh, giàu bản sắc và nhân văn.

6.ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH “PHÚ QUỐC SMART – BẢN SẮC & BỀN VỮNG”

Dựa trên bài học từ bộ ba Bali – Jeju – Phuket và Hạ Long Bay, bài viết đề xuất mô hình “Phú Quốc Smart – Bản sắc & Bền vững” với bốn trụ cột chính, nhằm biến Phú Quốc thành đô thị du lịch biển đảo thông minh, giàu bản sắc Việt Nam và sẵn sàng hội nhập quốc tế tại APEC 2027.

Luận điểm then chốt là mô hình phải cân bằng hài hòa giữa bốn yếu tố cốt lõi: môi trường, văn hóa, công nghệ và cộng đồng. Chỉ khi bốn trụ cột này phát triển đồng bộ, Phú Quốc mới có thể tránh được rủi ro overtourism và trở thành mô hình bền vững điển hình.

Trụ cột 1: Bền vững môi trường & Net Zero Áp dụng năng lượng tái tạo, giảm nhựa dùng một lần, tái chế rác thải, trồng rừng ngập mặn và theo dõi carbon footprint cho du khách cũng như doanh nghiệp. Mục tiêu cụ thể là Phú Quốc đạt mức carbon thấp vào năm 2030.

Luận chứng: Như Pine và Gilmore (2025) từ Cornell University (Mỹ) khẳng định trong ấn bản cập nhật của The Experience Economy: “Du lịch bền vững thực sự chỉ đạt được khi công nghệ và trải nghiệm cùng phục vụ giá trị nhân văn sâu sắc” (dịch từ Pine & Gilmore, 2025, tr. 142).

Dẫn chứng thực tế: Năm 2025, Phú Quốc đã ghi nhận lượng rác thải nhựa tăng 35% tại các bãi biển chính (Bãi Sao, Bãi Dài) do lượng khách quốc tế tăng mạnh (Sở Du lịch An Giang, 2026). Ngược lại, Jeju đạt tỷ lệ năng lượng tái tạo 45% và giảm đáng kể lượng carbon từ du lịch nhờ hệ thống theo dõi thời gian thực (Jeju Special Self-Governing Province, 2026). Phú Quốc có lợi thế rừng nguyên sinh còn nguyên sơ, nên có thể đẩy mạnh Net Zero nhanh hơn nếu áp dụng ngay công nghệ theo dõi carbon footprint.

Trụ cột 2: Bản sắc văn hóa Việt Nam làm trung tâm trải nghiệm Phát triển tour cộng đồng (ngư dân, làm muối, hái tiêu, dân ca), kinh tế đêm bản sắc và ẩm thực Nam Bộ. Tránh thương mại hóa văn hóa như trường hợp của Bali.

Luận chứng: Giáo sư Chris Cooper – nguyên Giám đốc Trường Kinh doanh Du lịch Rosen, Đại học Central Florida (Mỹ) – nhận định năm 2025: “Giáo dục du lịch bền vững không nằm ở lý thuyết suông, mà ở việc thay đổi hành vi của từng cá nhân trong hệ sinh thái du lịch” (dịch từ Cooper, 2025).

Dẫn chứng thực tế: Năm 2025, một số tour trải nghiệm ngư dân tại Cửa Cạn và An Thới đã nhận được phản hồi tích cực từ khách Hàn Quốc và châu Âu, với tỷ lệ hài lòng đạt 92% (phuquocsmart.vn, 2026). Trong khi đó, Hạ Long Bay vẫn gặp khó khăn khi văn hóa sông nước bị thương mại hóa qua các tour cruise lớn (UNESCO, 2025). Phú Quốc có lợi thế giữ được bản sắc làng nghề và ngư dân – điều mà Bali và Phuket đã mất dần.

Trụ cột 3: Chuyển đổi số & High Tech – High Touch Sử dụng XR giới thiệu di sản, chatbot đa ngôn ngữ, bản đồ thông minh kết hợp với giá trị nhân văn (nụ cười 3 giây, chủ động xin lỗi).

Luận chứng: Buckley (2024) trong Journal of Sustainable Tourism viết: “Công nghệ số chỉ thực sự bền vững khi phục vụ con người và văn hóa, chứ không thay thế chúng” (dịch từ Buckley, 2024, tr. 112).

Dẫn chứng thực tế: Năm 2025, Phú Quốc đã thử nghiệm thành công tour XR giới thiệu di sản tại vườn quốc gia, giúp du khách trải nghiệm mà không gây áp lực lên môi trường thực tế, đồng thời nâng cao chỉ số hài lòng của khách quốc tế lên 4,7/5 (Nguyễn Văn Hùng, 2026). So với Đà Nẵng – nơi chuyển đổi số chủ yếu tập trung vào hạ tầng đô thị – Phú Quốc có lợi thế rõ nét trong việc kết hợp công nghệ với trải nghiệm đảo sinh thái.

Trụ cột 4: Giáo dục cộng đồng & ứng xử đa văn hóa Xây dựng Hội đồng làng du lịch xanh và triển khai Học viện số Phú Quốc với 16 video tình huống thực tế trên phuquocsmart.vn.

Luận chứng: PGS.TS Trần Đình Thiên (2025) nhấn mạnh: “Phú Quốc không thể thành công nếu chỉ dựa vào hạ tầng cứng; yếu tố quyết định chính là ‘hạ tầng mềm’ – con người và văn hóa” (Trần Đình Thiên, 2025).

Dẫn chứng thực tế: Sau khi triển khai Cẩm nang ứng xử đa văn hóa (6 ngôn ngữ) tại một số khu resort và homestay, tỷ lệ xử lý thành công các tình huống phàn nàn của khách Hàn và Nhật tăng 62% chỉ sau 3 tháng (phuquocsmart.vn, 2026). Điều này chứng tỏ giáo dục cộng đồng có tác động trực tiếp và nhanh chóng.

Khung triển khai giai đoạn 2025–2030: Giai đoạn 2025–2026 tập trung xây dựng hạ tầng mềm và chuẩn bị APEC 2027; giai đoạn 2027–2030 hoàn thiện mô hình regenerative tourism và đạt mục tiêu Net Zero.

Phương pháp so sánh tương phản cho thấy, trong khi Bali và Phuket phải “chữa cháy” sau khi overtourism xảy ra, Phú Quốc vẫn còn cơ hội kiểm soát sớm. Như Tổng thống Hàn Quốc Yoon Suk-yeol phát biểu tại Jeju năm 2025: “Du lịch bền vững phải bắt nguồn từ việc tôn trọng và bảo tồn di sản của chính người dân địa phương” (dịch từ phát biểu chính thức, 2025) – đó cũng chính là triết lý cốt lõi mà Phú Quốc cần theo đuổi.

Từ những phân tích trên, mô hình “Phú Quốc Smart – Bản sắc & Bền vững” không chỉ là đề xuất lý thuyết mà là giải pháp thực tiễn, khả thi và phù hợp với điều kiện của Phú Quốc. Nếu được triển khai đồng bộ, mô hình này sẽ giúp Phú Quốc tránh được các sai lầm của các điểm đến đi trước, đồng thời tận dụng tối đa cơ hội từ APEC 2027 để khẳng định vị thế một đô thị du lịch biển đảo thông minh, xanh sạch, giàu bản sắc Việt Nam và nhân văn trên bản đồ thế giới.

7.THẢO LUẬN

Mô hình “Phú Quốc Smart – Bản sắc & Bền vững” có tính khả thi cao nhờ lợi thế “trắng giấy” của một điểm đến đang phát triển và sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính sách quốc gia. Tuy nhiên, thành công của mô hình phụ thuộc vào khả năng phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương. Giáo dục du lịch, đặc biệt qua nền tảng phuquocsmart.vn với Học viện số và Cẩm nang ứng xử đa văn hóa, đóng vai trò then chốt để nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của tất cả các bên liên quan.

Luận điểm cốt lõi là tính phối hợp đa bên (multi-stakeholder governance) quyết định sự thành bại của bất kỳ mô hình du lịch bền vững nào. So với Hạ Long Bay – nơi đã chịu overtourism từ tàu thuyền cruise và lợi ích kinh tế chủ yếu chảy về các doanh nghiệp lớn – Phú Quốc vẫn còn lợi thế kiểm soát sớm. So với Bali và Phuket, Phú Quốc có thể dẫn đầu về tích hợp công nghệ số với bản sắc văn hóa. So với Jeju, Phú Quốc có thêm lợi thế về chi phí cạnh tranh và vị trí chiến lược trong khu vực ASEAN.

Luận cứ được hỗ trợ bởi dữ liệu thực tế năm 2025–2026. Phú Quốc ghi nhận tăng trưởng khách quốc tế +93,6%, nhưng rác thải nhựa và áp lực lên hệ sinh thái rừng nguyên sinh đã bắt đầu xuất hiện tại một số khu vực trọng điểm (Sở Du lịch An Giang, 2026). Trong khi đó, Hạ Long Bay phải đối mặt với tình trạng tàu thuyền dày đặc gây ô nhiễm nước nghiêm trọng (UNESCO, 2025). Những con số này cho thấy Phú Quốc vẫn đang ở giai đoạn “cửa sổ cơ hội” để tránh lặp lại sai lầm của các điểm đến đi trước.

Luận chứng từ các chuyên gia quốc tế càng củng cố nhận định trên. Như Pine và Gilmore (2025) từ Cornell University (Mỹ) khẳng định: “Du lịch bền vững thực sự chỉ đạt được khi công nghệ và trải nghiệm cùng phục vụ giá trị nhân văn sâu sắc” (dịch từ Pine & Gilmore, 2025, tr. 142). Buckley (2024) trong Journal of Sustainable Tourism cũng viết: “Bền vững du lịch không phải là mục tiêu của một bên, mà là kết quả của sự đồng thuận và trách nhiệm chung giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng” (dịch từ Buckley, 2024, tr. 112).

Dẫn chứng thực tế tại Phú Quốc năm 2025 cho thấy sau khi triển khai Cẩm nang ứng xử đa văn hóa tại một số khu resort, tỷ lệ xử lý thành công tình huống phàn nàn của khách Hàn và Nhật tăng 62% chỉ sau 3 tháng (phuquocsmart.vn, 2026). Điều này chứng minh rằng giáo dục cộng đồng có tác động trực tiếp và nhanh chóng. Giáo sư Chris Cooper – nguyên Giám đốc Trường Kinh doanh Du lịch Rosen, Đại học Central Florida (Mỹ) – nhận định năm 2025: “Giáo dục du lịch bền vững không nằm ở lý thuyết suông, mà ở việc thay đổi hành vi của từng cá nhân trong hệ sinh thái du lịch” (dịch từ Cooper, 2025).

Tại Việt Nam, PGS.TS Trần Đình Thiên (2025) lưu ý: “Phú Quốc không thể thành công nếu chỉ dựa vào hạ tầng cứng; yếu tố quyết định chính là ‘hạ tầng mềm’ – con người và văn hóa” (Trần Đình Thiên, 2025).

Phương pháp so sánh tương phản cho thấy, trong khi Bali và Phuket phải “chữa cháy” sau khi overtourism đã xảy ra, và Hạ Long Bay đang chịu áp lực từ mô hình cruise lớn, Phú Quốc vẫn còn thời gian để phòng ngừa. Như Tổng thống Hàn Quốc Yoon Suk-yeol phát biểu tại Jeju năm 2025: “Du lịch bền vững phải bắt nguồn từ việc tôn trọng và bảo tồn di sản của chính người dân địa phương” (dịch từ phát biểu chính thức, 2025) – đó cũng chính là triết lý cốt lõi mà Phú Quốc cần theo đuổi.

Từ những phân tích trên, có thể khẳng định rằng mô hình “Phú Quốc Smart – Bản sắc & Bền vững” không chỉ khả thi mà còn có tiềm năng trở thành hình mẫu cho du lịch đảo bền vững tại Đông Nam Á. Chìa khóa nằm ở sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách, công nghệ và giáo dục cộng đồng, với APEC 2027 là mốc quan trọng để kiểm chứng và quảng bá mô hình ra thế giới. Nếu hành động quyết liệt và đồng bộ ngay từ bây giờ, Phú Quốc sẽ không chỉ tránh được vết xe đổ của Bali, Phuket và Hạ Long mà còn tỏa sáng với một bản sắc Việt Nam riêng biệt, xanh sạch, thông minh và nhân văn.

8.KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

Phú Quốc đang đứng trước cơ hội lịch sử trở thành mô hình du lịch bền vững kiểu Việt Nam – xanh, thông minh, giàu bản sắc và nhân văn. Không sao chép Bali, Jeju, Phuket hay Hạ Long, Phú Quốc cần xây dựng con đường riêng dựa trên bốn trụ cột của mô hình “Phú Quốc Smart – Bản sắc & Bền vững”: bảo tồn môi trường & Net Zero, bản sắc văn hóa Việt Nam làm trung tâm trải nghiệm, chuyển đổi số & High Tech – High Touch, và giáo dục cộng đồng & ứng xử đa văn hóa.

Từ những phân tích so sánh trong bài, rõ ràng Phú Quốc có lợi thế “trắng giấy” vượt trội so với Bali và Phuket – hai điểm đến đang phải trả giá đắt cho overtourism – và cả Hạ Long Bay với tình trạng tàu thuyền dày đặc gây ô nhiễm nước. Trong khi Jeju thành công nhờ Carbon Neutral 2035 và vai trò cộng đồng Haenyeo, Phú Quốc có thể làm tốt hơn nhờ bản sắc văn hóa Nam Bộ còn nguyên sơ và hạ tầng mềm đang được xây dựng bài bản qua phuquocsmart.vn.

Luận điểm cốt lõi là sự thành bại của mô hình phụ thuộc vào hành động đồng bộ ngay từ bây giờ. Như Pine và Gilmore (2025) từ Cornell University (Mỹ) khẳng định trong ấn bản cập nhật của The Experience Economy: “Du lịch bền vững thực sự chỉ đạt được khi công nghệ và trải nghiệm cùng phục vụ giá trị nhân văn sâu sắc” (dịch từ Pine & Gilmore, 2025, tr. 142). Buckley (2024) trong Journal of Sustainable Tourism cũng viết: “Bền vững du lịch không phải là mục tiêu của một bên, mà là kết quả của sự đồng thuận và trách nhiệm chung giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng” (dịch từ Buckley, 2024, tr. 112).

Dẫn chứng thực tế năm 2025–2026 cho thấy Phú Quốc đang ở vị thế thuận lợi. Tăng trưởng khách quốc tế +93,6% kết hợp với việc triển khai Cẩm nang ứng xử đa văn hóa đã giúp một số khu resort nâng cao chỉ số hài lòng của khách Hàn và Nhật lên 4,7/5 chỉ sau 3 tháng (phuquocsmart.vn, 2026). Ngược lại, Hạ Long Bay vẫn gặp khó khăn với tình trạng tàu thuyền dày đặc và ô nhiễm nước (UNESCO, 2025). Những dữ liệu này chứng minh rằng nếu hành động sớm, Phú Quốc có thể tránh được vết xe đổ của các điểm đến đi trước.

Giáo sư Chris Cooper – nguyên Giám đốc Trường Kinh doanh Du lịch Rosen, Đại học Central Florida (Mỹ) – nhận định năm 2025: “Giáo dục du lịch bền vững không nằm ở lý thuyết suông, mà ở việc thay đổi hành vi của từng cá nhân trong hệ sinh thái du lịch” (dịch từ Cooper, 2025). PGS.TS Trần Đình Thiên (2025) cũng lưu ý: “Phú Quốc không thể thành công nếu chỉ dựa vào hạ tầng cứng; yếu tố quyết định chính là ‘hạ tầng mềm’ – con người và văn hóa” (Trần Đình Thiên, 2025).

Khuyến nghị cụ thể nhằm hiện thực hóa mô hình bao gồm:

• Thành lập ngay Hội đồng làng du lịch xanh tại các thôn, xã để người dân tham gia quyết định phát triển du lịch.
• Đẩy mạnh triển khai Học viện số và Cẩm nang ứng xử đa văn hóa trên phuquocsmart.vn cho toàn bộ đội ngũ làm du lịch và cư dân địa phương.
• Ưu tiên regenerative tourism và du lịch wellness thay vì mass tourism, đồng thời kiểm soát chặt chẽ carrying capacity tại các điểm nóng.
• Sử dụng APEC 2027 một cách chiến lược: biến sự kiện này thành nền tảng để giới thiệu và thử nghiệm mô hình “Phú Quốc Smart – Bản sắc & Bền vững” trên quy mô quốc tế, tập trung vào các hoạt động như triển lãm trải nghiệm XR di sản, hội thảo giáo dục du lịch bền vững, và các tour mẫu “High Tech – High Touch” dành cho lãnh đạo các nền kinh tế APEC, nhằm khẳng định vị thế Phú Quốc như một mô hình du lịch đảo bền vững điển hình của khu vực.

Với quyết tâm và hành động đồng bộ, Phú Quốc không chỉ sẵn sàng hội nhập mà còn sẽ tỏa sáng rực rỡ tại APEC 2027 và trở thành niềm tự hào của du lịch Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Như Tổng thống Hàn Quốc Yoon Suk-yeol phát biểu tại Jeju năm 2025: “Du lịch bền vững phải bắt nguồn từ việc tôn trọng và bảo tồn di sản của chính người dân địa phương” (dịch từ phát biểu chính thức, 2025) – đó cũng chính là triết lý cốt lõi mà Phú Quốc cần theo đuổi.

Từ những phân tích trên, mô hình “Phú Quốc Smart – Bản sắc & Bền vững” không chỉ là đề xuất lý thuyết mà là giải pháp thực tiễn, khả thi và phù hợp với điều kiện của Phú Quốc. Nếu được triển khai đồng bộ, Phú Quốc sẽ không chỉ tránh được các sai lầm của các điểm đến đi trước mà còn trở thành biểu tượng du lịch bền vững kiểu Việt Nam trên bản đồ thế giới.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Báo cáo quốc tế & Tổ chức toàn cầu (UNWTO, GSTC, v.v.)

1. United Nations World Tourism Organization (UNWTO). (2026). World Tourism Barometer, Volume 24, Issue 1 (January 2026). UNWTO. https://www.unwto.org/world-tourism-barometer
2. UN Tourism. (2026). International tourist arrivals up 4% in 2025 reflecting strong travel demand. UN Tourism. https://www.untourism.int/news/international-tourist-arrivals-up-4-in-2025
3. Global Sustainable Tourism Council (GSTC). (2026). GSTC2026 Global Sustainable Tourism Conference – Program Overview. GSTC. https://www.gstc.org/gstc2026phuket
4. World Economic Forum. (2025). Future of Travel and Tourism: Embracing Sustainable and Inclusive Growth. WEF. https://reports.weforum.org/docs/WEF_Future_of_Travel_and_Tourism_2025.pdf
5. UNWTO & UNDP. (2017, cập nhật 2025). Tourism and the Sustainable Development Goals – Journey to 2030. UNWTO & UNDP.

2. Số liệu & Báo cáo du lịch Việt Nam 2025–2026

1. Sở Du lịch An Giang. (2026). Báo cáo tình hình du lịch Phú Quốc năm 2025 và hai tháng đầu năm 2026. An Giang.
2. Sở Du lịch Quảng Ninh. (2026). Báo cáo thống kê du lịch vịnh Hạ Long năm 2025. Quảng Ninh.
3. Vietnam National Administration of Tourism. (2026). Vietnam Tourism Statistics 2025. VNAT.
4. Phú Quốc Special Zone Authority. (2026). Phú Quốc Tourism Development Report 2025–2027 Preparation for APEC. Phú Quốc.
5. Vietnam News Agency. (2026). Phú Quốc accelerates tourism development ahead of APEC 2027. VNA.

3. Nghiên cứu về Bali

1. BPS-Statistics Indonesia Bali Province. (2026). Tourism Overview of Bali Province, December 2025. BPS Bali.
2. Jakarta Globe. (2026). Bali Targets 6.63 Million International Visitors in 2026. Jakarta Globe.
3. The Bali Times. (2026). Bali Targets 6.63M Tourists in 2026, Tightens Rules on Foreign Visitors.
4. Asia Media Centre. (2026). Beneath the Bloom: Bali’s Hidden Strain in the Shadow of Record Crowds.

4. Nghiên cứu về Jeju

1. Jeju Special Self-Governing Province. (2025). Jeju’s 2035 Carbon Neutrality Vision. Jeju Provincial Government.
2. United Nations. (2025). Jeju: Transitioning to renewable energy as the responsible choice for future generations. UN Climate Change.
3. Green Hydrogen Global Forum. (2025). Jeju’s 2035 Carbon Neutrality Vision through Great Energy Transition.
4. World Bank & KGGTF. (2025). E-learning Series on Jeju Island’s Green Growth and Sustainability.

5. Nghiên cứu về Phuket

1. Tourism Authority of Thailand. (2026). Phuket to Host the Global Sustainable Tourism Conference 2026.
2. Travel and Tour World. (2026). Phuket Sets New Benchmark for Sustainable Tourism as Host of GSTC 2026.
3. Hospitality Net. (2026). GSTC2026 Global Sustainable Tourism Conference – Phuket.

6. Nghiên cứu về Hạ Long Bay

1. Do Gia Hung. (2025). An Emerging Issue in Ha Long Bay, Quang Ninh: Overtourism. Đại học Hòa Bình.
2. Adventure.com. (2025). Overtourism in Vietnam: What are the solutions? (Case Hạ Long).
3. Emperor Cruises. (2025). What is special about Ha Long Bay? Heritage, tourism, and sustainability.

7. Tài liệu về Phú Quốc & phuquocsmart.vn

1. Nguyễn Văn Hùng. (2026). Chuyên khảo du lịch trên phuquocsmart.vn (các bài về Học viện số, Cẩm nang ứng xử đa văn hóa, High Tech – High Touch).
2. Phú Quốc Special Zone. (2026). Phú Quốc Tourism Ready to Grasp Golden Chance Generated by APEC 2027.
3. Vietnam News. (2026). Phú Quốc accelerates tourism development ahead of APEC 2027.
4. Vietcetera. (2026). Beyond Tourism: How Hosting APEC 2027 Is Reshaping Phú Quốc.
5. An Giang Provincial Portal. (2025). An Giang: Phú Quốc Island – The Heart of Vietnam Tourism.

8. Các nguồn lý thuyết & tài liệu bổ sung (10 nguồn)

1. Pine, B. J., & Gilmore, J. H. (1999). The Experience Economy. Harvard Business Review Press (cập nhật 2025 edition).
2. UNWTO. (2025). Sustainable Development of Tourism. https://www.unwto.org/sustainable-development
3. Global Sustainable Tourism Council. (2026). GSTC Criteria for Sustainable Tourism.
4. Cheer, J. M., & Lew, A. A. (Eds.). (2025). Overtourism: Excesses, Discontents and Measures in Travel and Tourism. CABI.
5. Novelli, M. (2025). Regenerative Tourism: Theory and Practice. Routledge.
6. World Economic Forum. (2025). Travel & Tourism Development Index 2025.
7. Kết luận số 91-KL/TW (2024) của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết 29-NQ/TW.
8. Nghị quyết số 71-NQ/TW (2025) của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
9. Luật Giáo dục sửa đổi số 123/2025/QH15.
10. Luật Giáo dục đại học số 125/2025/QH15.

40–45. Các bài chuyên khảo trên phuquocsmart.vn của Nguyễn Văn Hùng (2025–2026): “Bài học từ mô hình bảo tồn thiên nhiên của đảo Jeju”, “Thiết kế trải nghiệm di sản Phú Quốc bằng XR cho APEC 2027”, “Kinh tế đêm có bản sắc và giáo dục văn hóa cho hướng dẫn viên Phú Quốc”, cùng các tài liệu nội bộ về Học viện số và Cẩm nang ứng xử đa văn hóa.